این مقاله به واکاوی ریشه‌های اجتماعی و مبانی فکری روش‌های ارزشیابی آموزشی پرداخته و پیوند میان تحولات اقتصادی-اجتماعی با رویکردهای ارزشیابی را تبیین می‌کند. نویسنده معتقد است ارزشیابی مدرن، متأثر از روابط سرمایه‌داری و مکتب رفتارگرایی، با نگاهی یک‌سویه و کمی‌گرا در خدمت بازدهی اقتصادی و منافع طبقات حاکم شکل گرفته است. در مقابل این جریان، دیدگاه‌های شناخت‌گرایی، ساختن‌گرایی و نظریه‌های انتقادی ظهور کرده‌اند که بر حقوق یادگیرنده، شکوفایی استعدادها و عدالت اجتماعی تأکید دارند. در حوزه ارزشیابی پیشرفت تحصیلی، جنبش «سنجش جایگزین» با نفی آزمون‌های عینی و نمره‌گذاری کلاسیک، بر یادگیری عملکردی و بازخورد کیفی تمرکز یافته است. همچنین در ارزشیابی برنامه‌ها، رویکردهای مشارکتی و طبیعت‌گرایانه با هدف درگیر کردن کلیه ذی‌نفعان و توصیف همه‌جانبه سیستم پیشنهاد شده‌اند. نویسنده با نقد ساختار ارعاب‌گونه ارزشیابی‌های سنتی، دیدگاهی نوین مبتنی بر عدالت‌خواهی و پاسخگویی اجتماعی ارائه می‌دهد. این دیدگاه بر اصولی همچون مشارکت اجتماعی، احترام به حقوق کودک، توجه به زمینه‌های فرهنگی-اقتصادی یادگیرنده و استفاده ترکیبی از ابزارهای کمی و کیفی استوار است تا هم‌زمان پیشرفت جامعه و تعالی فردی تضمین گردد.