بررسی انتقادی چیستی فلسفه دین

نوع مقاله : کرسی ترویجی

نویسنده

گروه فلسفه، دانشگاه علامه طباطبائی

10.22054/ijdli.2015.20185

چکیده

این پژوهش به بررسی انتقادی چیستی فلسفه دین و تبیین قلمرو و ماهیت آن می‌پردازد. نویسنده با نقد رویکردهای موجود، سه منظر اصلی در تعریف فلسفه دین را شناسایی می‌کند: فلسفه دین به مثابه الهیات یا کلام جدید، فلسفه دین به مثابه روش یا رویکرد، و فلسفه دین به مثابه یک دانش و علم مستقل. در ایران، عمدتاً فلسفه دین با کلام جدید همسان انگاشته شده یا صرفاً به عنوان یک روش تحقیق عقلانی در دین نگریسته شده است. مقاله استدلال می‌کند که تلقی فلسفه دین تنها به عنوان یک «روش» یا «رویکرد»، مانع از درک صحیح ماهیت آن شده و فهمی ناقص از این حوزه به دست می‌دهد.
پژوهش بر این نکته تأکید دارد که فلسفه دین نباید صرفاً ابزاری برای دفاع از باورهای دینی (مدافعانه) یا واکنشی در برابر مکاتب الحادی نظیر پوزیتیویسم منطقی باشد. نویسنده با نقد دیدگاه‌های متفکرانی چون جان هیک که فلسفه دین را دانشی ثانوی و مع‌الواسطه می‌دانند، معتقد است که برای دستیابی به تعریفی جامع، باید بنیادهای اصلی آن شامل مفهوم دین، عقلانیت و گزاره‌های دینی به درستی تبیین شوند. همچنین، تفاوت میان پژوهش‌های «درون‌دینی» و «برون‌دینی» مورد بحث قرار گرفته و اشاره شده است که وظیفه اصلی فیلسوف دین، بررسی و پژوهش عقلانی در باب دین است، نه لزوماً اثبات یا رد آن.
در نهایت، مقاله با بررسی موانع تاریخی، معرفتی و روش‌شناختی در مسیر تلقی فلسفه دین به عنوان یک «علم» در ایران، بر ضرورت استقلال این دانش تأکید می‌ورزد. نویسنده پیشنهاد می‌کند که برای خروج از تداخل قلمروها میان فلسفه دین با الهیات و کلام، باید وجه عقلانی و مستقل آن تقویت شود تا بتواند به ارزیابی نظام‌مند و فرانگرانه باورهای دینی بپردازد.

کلیدواژه‌ها

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار