«بداء» و رابطه آن با مددکاری اجتماعی

 
پژوهش حاضر به تبیین رابطه میان مفهوم اسلامی «بداء» و حرفه «مددکاری اجتماعی» می‌پردازد. بداء در معارف شیعی به معنای تغییر و دگرگونی در سرنوشت غیرمحتوم انسان به واسطه اعمال، توبه و دعا است. مسئله اصلی تحقیق این است که آیا باور به تغییرپذیری تقدیر می‌تواند به عنوان زیربنای نظری برای اهداف و ارزش‌های مددکاری اجتماعی عمل کند یا خیر. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اعتقاد به بداء، نفی‌کننده جبرگرایی و سلب اختیار از انسان است و بر قدرت انتخاب و اراده فرد در اصلاح وضعیت موجود تأکید دارد. در حوزه مددکاری اجتماعی، ارزش اساسی «حق خودتصمیم‌گیری مددجو» مستقیماً با مفهوم مختار بودن انسان در بداء پیوند می‌خورد. مددکار اجتماعی با الهام از این باور، از تحمیل فقر و محرومیت به عنوان یک سرنوشت گریزناپذیر احتراز کرده و با آگاه‌سازی و توانمندسازی، مددجو را برای تغییر شرایط آزاردهنده زندگی برمی‌انگیزد. اهداف محوری این حرفه شامل توانمندسازی، قادرسازی و خوداتکایی، تنها در صورتی معنا پیدا می‌کنند که سرنوشت انسان منعطف و مشروط به رفتار او باشد. نتایج این مطالعه اسنادی حاکی از آن است که اساس حرفه مددکاری اجتماعی بر امید به تغییر استوار است؛ همان امیدی که در مفهوم بداء به عنوان فرصتی برای تبدیل سوء تقدیر به حسن تقدیر تجلی می‌یابد. در واقع، فعالیت‌های حرفه‌ای نظیر بازپروری معتادان، پیشگیری از معلولیت‌ها و انسجام‌بخشی به خانواده‌های گسیخته، همگی حرکت‌هایی در راستای فعلیت بخشیدن به مفهوم بداء و تغییر آگاهانه سرنوشت هستند. بنابراین، بداء نه تنها یک بحث کلامی، بلکه زیرساخت فکری لازم برای پذیرش اثربخشی مداخله‌های اجتماعی و شکوفایی پتانسیل‌های بالقوه انسانی است.