دین، فرهنگ، ایدئولوژی

نوع مقاله : کرسی ترویجی

نویسنده

گروه معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی

10.22054/ijdli.2017.20060

چکیده

این پژوهش به تبیین و بازنگری مفاهیم بنیادین «دین»، «فرهنگ» و «ایدئولوژی» و بررسی نسبت میان آن‌ها در دانش روزگار معاصر می‌پردازد. هسته اساسی جوهر دین با عمق فطرت و روح بشر پیوند دارد و ناظر بر امری قدسی و متعالی است که منشأ تنوع در مناسک و باورهای مذهبی تحت تأثیر عوامل جغرافیایی و تاریخی می‌گردد. نویسنده استدلال می‌کند که فرهنگ در معنای اصیل خود، ریشه در دین دارد و در واقع تجلی بیرونی و عینی باورهای دینی در بطن جامعه است. فرهنگ اصیل، برخلاف خرده‌فرهنگ‌ها یا فرهنگ‌های بومی و منطقه‌ای، دارای خصلتی جهانی و قدسی است که از حقیقت مطلق سرچشمه می‌گیرد.
در این میان، مفهوم ایدئولوژی به عنوان مجموعه‌ای از آرمان‌ها و باورها که جهت‌دهنده عمل اجتماعی و سیاسی هستند، مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر میان ایدئولوژی به معنای ابزاری و توجیهی با ایدئولوژی به معنای آگاهی اصیل تفاوت قائل می‌شود. نویسنده بر این باور است که پیوند صحیح دین و فرهنگ با ایدئولوژی، زمانی محقق می‌شود که ایدئولوژی برآمده از بطن جهان‌بینی دینی باشد؛ در غیر این صورت، ایدئولوژی به قالبی خشک و صلب تبدیل می‌شود که روح پویای دین و فرهنگ را به بند می‌کشد.
یافته‌های این نوشتار نشان می‌دهد که چالش‌های معرفتی معاصر در حوزه علوم انسانی، محصول جابجایی معانی و تعاریف سنتی این واژه‌هاست. برای احیای تمدن دینی، بازگشت به معنای اصیل فرهنگ که با معنویت و اخلاق گره خورده، ضرورتی بنیادین است. در نهایت، مقاله تأکید می‌کند که دین نه تنها بخشی از فرهنگ، بلکه روح و جوهر آن است که به هویت انسانی معنا می‌بخشد و ایدئولوژی اصیل باید در خدمت تبیین این هویت و پیاده‌سازی ارزش‌های قدسی در عرصه اجتماع قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار