مجموعه مقالات کرسی های علمی دانشگاه علامه طباطبائی

مجموعه مقالات کرسی های علمی دانشگاه علامه طباطبائی

بررسی چگونگی انتقال عناصر فرهنگی در ترجمه‌های ادبی فارسی به روسی با تکیه بر رمان سووشون نوشته سیمین دانشور

نوع مقاله : کرسی ترویجی

نویسنده
گروه زبان روسی، دانشگاه علامه طباطبائی
چکیده
این پژوهش با نگاهی به نقش ترجمه در حوزه فرهنگ با رویکردی میان‌رشته‌ای به بررسی چگونگی ترجمه مفاهیم و عناصر فرهنگی از زبان فارسی به روسی می‌پردازد. رمان مشهور سووشون اثر سیمین دانشور به‌دلیل گستردگی استفاده از عناصر فرهنگی و بومی به‌عنوان پیکره مطالعاتی در پژوهش حاضر انتخاب شده است. یگانه ترجمه روسی این رمان در سال 1975 به‌قلم شمس‌الدین بدیع و ناتالیا کاندیروا به‌همت انتشارات پروگرس در روسیه به‌چاپ رسیده است. هدف از انجام این پژوهش بررسی عملکرد مترجمان در برخورد با عناصر فرهنگی و انتقال آن‌ها به زبان مقصد بوده و بدین‌منظور دو پرسش اساسی را مطرح کرده‌ایم: مترجمان از چه روش‌هایی برای انتقال عناصر فرهنگی سود جسته‌اند؟ آیا مترجمان در برگردان این عناصر و حفظ بار فرهنگی متن مبدأ موفق بوده‌اند؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها، از نظریة زبان‌شناس روس، وِنِدیکت وینوگرادوف و ترجمه‌شناسان بلغاری، سرگئی ولاخوف و سیدِر فلورین بهره برده‌ایم. روش کار پژوهش بر اساس تحلیل مقابله‌ای و خوانش موازی متون مبدأ و مقصد و شامل سه مرحله استخراج، دسته‌بندی و تحلیل داده‌ها و خطاها بوده است. نتایج به‌دست آمده نشان می‌دهد که در میان عناصر فرهنگی و مفاهیم بومی عناصر قوم‌نگاری بیشترین فراوانی را داشته‌اند و بیشترین روش به‌کار گرفته‌شده به‌وسیله مترجمان روش معادل‌یابی در زبان و فرهنگ مقصد برای ترجمه‌پذیرها و روش ترجمه تقریبی برای ترجمه‌ناپذیرها بوده است. درمجموع، مترجمان با ارائه ترجمه‌ای روان و مبدأگرا در زبان مقصد، در حفظ بار فرهنگی و انتقال عناصر فرهنگی و مفاهیم بومی بسیار موفق عمل کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها