نظریه پردازی ماهیت پول در اقتصاد اسلامی و غرب

هنگامی که از چیستی پول سؤال می‌کنیم مقصود ما چیستی و ماهیت چیزی است که به عنوان پول در گردش وظایف پول را انجام می‌دهد. پاسخ به پرسش درباره ماهیت پول نه تنها برای اقتصاد اسلامی مهم و حیاتی است بلکه برای اقتصاد غرب هم مهم و اساسی است. در بین اندیشه‌وران اقتصادی غرب دو نظریه اصلی درباره ماهیت پول قابل شناسایی است. نظریه متالیزم و نظریه چارتالیزم. در نظریه متالیزم پول یک کالا است که اغلب به شکل فلز گران‌قیمت در جریان بوده است. چارتالیست می‌گوید ماهیت و ذات پولی پول رایج تحت قدرت منتشر کننده باقی می‌ماند نه تحت ارزش ذاتی ماده‌ای که از آن ساخته می‌شود. در بین اندیشه‌وران اسلامی شهید صدر (ره) حقیقت پول را در «قدرت خرید» می‌داند. شاهرودی نیز همه هستی و اساس پول را «ارزش و توان خرید» می‌داند. مؤلفان کتاب «پول در اقتصاد اسلامی» مقوم مثلیت پول کنونی را در ارزش اسمی آن دیدند. مذاهب چهارگانه اهل سنت آن را سند دین بر علیه صادر کننده دانستند. قرضاوی آن را موضوع مستحدثه، جویجاتی و یونس المصری با قیاس، آن را به مثل فلوس رایج و دراهم مغشوشه قیاس کردند.
پژوهش حاضر با طرح اشکالات مبنایی و بنایی این دیدگاه‌ها، نشان داده است اولاً، مفروضات اساسی این تحلیل‌ها قابل جرح و تعدیل است و ثانیاً، این دیدگاه‌ها نه تنها حقایق عرفی و شرعی فقه را تقویت نکردند بلکه می‌توانند ناقص تعدادی از این حقایق باشند. از این رو، هیچ‌یک از این دیدگاه‌ها قابل استناد نیستند. در نتیجه لزوم ارایه تحلیلی جدید در به اره ماهیت پول در اقتصاد اسلامی امری اجتناب ناپذیر است.